Мянушка як складнік дыялектнай рэгіянальнай моўнай карціны свету
2025, 25, Numer 25
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
У артыкуле вызначаецца паняцце рэгіянальнай моўнай карціны свету; акрэсліваецца роля дыялектных онімаў у фарміраванні моўнай карціны; аналізуюцца нематываваныя мянушкі Брэсцка-Пінскага Палесся, якія суадносяцца з дыялектнымі лексемамі (лакалізмамі). Мэта працы – выявіць значэнні дыялектных слоў, з якімі суадносяцца мянушкі жыхароў Брэсцка-Пінскага Палесся; паказаць рэпрэзентацыю анамастычных ведаў у рэгіянальнай моўнай карціне свету. Супастаўленне онімаў з дыялектнымі апелятывамі ўяўляе сабой пэўную цікавасць, паколькі дазваляе выявіць этымалогію не толькі дыялектных онімаў, але і афіцыйных прозвішчаў, тамонімаў, гідронімаў. Гэтыя адзінкі ўтрымліваюць антрапанімічныя веды, якія адлюстроўваюць бачанне і ўспрыняцце свету чалавекам, што склаліся ў выніку анцэптуалізацыі і катэгарызацыі навакольнага свету.
Bibliografia
Baradulin Ryhor. 2013. Vušacki slovazbor Ryhora Baradulina. Minsk: Knihazbor [Барадулін Рыгор. 2013. Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна. Мінск: Кнігазбор].
Bjal′kevič Ivan. 1970. Krajovy sloŭnik usxodnjaj Mahilioŭščyny. Minsk: Navuka i tèxnika [Бялькевіч Іван. 1970. Краёвы слоўнік усходняй Магілёўшчыны. Мінск: Навука і тэхніка].
Č 2006 = Kuncèvič Ljuboŭ, Kryvicki Aljaksandr (rèd.). 2006. Čalavek: tèmatyčny sloŭnik. Minsk: Belaruskaja navuka [Ч 2006 = Кунцэвіч Любоў, Крывіцкі Аляксандр (рэд.). 2006. Чалавек: тэматычны слоўнік. Мінск: Беларуская навука].
Cyxun Apanas. 2014. Skarby narodnaj movy: Z leksičnaj spadčyny nasel′nikaŭ Haradzenskaha rajonu. Č. 2. Harodnja: Haradzenskaja biblijatèka [Цыхун Апанас. 2014. Скарбы народнай мовы: З лексічнай спадчыны насельнікаў Гарадзенскага раёну. Ч. 2. Гародня: Гарадзенская бібліятэка].
Demidova Kalerija. 2008. Dialektnaja jazykovaja kartina mira i osobennosti ejo reprezentacii v častnyx dialektnyx sistemax (na materiale russkix govorov Urala). V: S.A. Myznikov, E.Ž. Kuznecova, O.N. Krylova, O.V. Glebova (red.). Leksičeskij atlas russkix narodnyx govorov (materialy i issledovanija). Sankt-Peterburg: Nauka. 68–80 [Демидова Калерия. 2008 Диалектная языковая картина мира и особенности её репрезентации в частных диалектных системах ( на материале русских говоров Урала). В: С.А. Мызников, Е.Ж. Кузнецова, О.Н. Крылова, О.В. Глебова (ред.). Лексический атлас русских народных говоров (материалы и исследования). Санкт-Петербург: Наука. 68–80].
DSB 1989 = Malažaj Halina (rèd.). 1989. Dyjalektny sloŭnik Brèstčyny. Minsk: Navuka i tèxnika [ДСБ 1989 = Малажай Галіна (рэд.). 1989. Дыялектны слоўнік Брэстчыны. Мінск: Навука і тэхніка].
Ivanov Andrej. 2007. Mikrotoponimija Mozyrskoho Poles′ja. Mozyr′: UO MHPU im. I. P. Šamjakina [Иванов Андрей. 2007. Микротопонимия Мозырского Полесья. Мозырь: УО МГПУ им. И. П. Шамякина].
Jaŭseeŭ Ryhor. 1978. Maci kazala tak… Minsk: Navuka i tèxnika [Яўсееў Рыгор. 1978. Маці казала так… Мінск: Навука і тэхніка].
Jurčanka Heorhij. 1969. Narodnaja sinanimija. Minsk: Navuka i tèxnika [Юрчанка Георгій.1969. Народная сінанімія. Мінск: Навука і тэхніка].
Jurčanka Heorhij. 1985. Narodnae vytvornae slova: Z havorki Mscislaŭščyny. R–Ja. Minsk: Navuka i tèxnika [Юрчанка Георгій. 1985. Народнае вытворнае слова: З гаворкі Мсціслаўшчыны. Р–Я. Мінск: Навука і тэхніка].
Jurčanka Heorhij. 1988. Sučasnae narodnae slova: Z havorak Mscislaŭščyny: sloŭnik. Minsk: Navuka i tèxnika [Юрчанка Георгій. 1988. Сучаснае народнае слова: З гаворак Мсціслаўшчыны: слоўнік. Мінск: Навука і тэхніка].
Jurčanka Heorhij. 2002. Narodnae mudrasloŭe: Sloŭnik. Minsk: Belaruskaja navuka [Юрчанка Георгій. 2002. Народнае мудраслоўе: Слоўнік. Мінск: Беларуская навука].
Lastoŭski Vaclaŭ. 1924. Padručny rasijska-kryŭski (belaruski) sloŭnik. Koŭna [Ластоўскі Вацлаў.1924. Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік. Коўна].
Levancèvič Lena. 2025. “Karcina svetu”: pytanni typalohii ŭ linhvistyčnyx dasledavannjax. “Trudy BHTUˮ. Ser. 4. Print- i mediatexnologii № 1 (291): 120–125 [Леванцэвіч Лена. 2025. “Карціна свету”: пытанні тыпалогіі ў лінгвістычных даследаваннях. “Труды БГТУˮ. Сер. 4. Принт- и медиатехнологии № 1 (291): 120–125].
LP 1968 = Tolstoj Nikita (red.). 1968. Leksika Poles′ja. Moskva: Nauka [ЛП 1968 = Толстой Никита (ред.). 1968. Лексика Полесья. Москва: Наука].
MB 2024 = Levancèvič Lena (sklad.). 2024. Mjanuški Brèstčyny: vučèbny sloŭnik. Brèst: BrDU imja A. S. Puškina [МБ 2024 = Леванцэвіч Лена (склад.). 2024. Мянушкі Брэстчыны: вучэбны слоўнік. Брэст: БрДУ імя А. С. Пушкіна].
Milkoŭski Vjačaslaŭ. 2011. Matčyna slova: sproba sloŭnička nekatoryx rèhijanal′nyx havorak.Minsk: Prava i èkanomika [Мілкоўскі Вячаслаў. 2011. Матчына слова: спроба слоўнічка некаторых рэгіянальных гаворак. Мінск: Права і эканоміка].
MS 2015 = Kurcova Veranika, Kuncèvič Ljuboŭ (rèd.). 2015. Mova Sennenščyny: dyjalektny sloŭnik: u 2 t. Minsk: Navuka [МС 2015 = Курцова Вераніка, Кунцэвіч Любоў (рэд.).2015. Мова Сенненшчыны: дыялектны слоўнік: у 2 т. Мінск: Навука].
MSNDM 1960 = Jankoŭski Fiodar (rèd.). 1960. Matèryjaly dlja sloŭnika narodna-dyjalektnaj movy. Minsk: Vyd. Beldzjaržunivetsitèta imja U. I. Lenina [МСНДМ 1960 = Янкоўскі Фёдар (рэд.). 1960. Матэрыялы для слоўніка народна-дыялектнай мовы. Мінск: Выд. Белдзяржуніветсітэта імя У. І. Леніна].
NL 1977 = Kryvicki Aljaksandr, Mackevič Juzèfa (rèd.). 1977. Narodnaja leksika. Minsk: Navuka i tèxnika [НЛ 1977 = Крывіцкі Аляксандр, Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1977. Народная лексіка. Мінск: Навука і тэхніка].
Nosovičʺ Ivanʺ. 1870. Slovar′ bělorusskago narěčija. Sanktpeterburgʺ: Otd-nie Rus. jaz. i slovesnosti Imp. Akad. Naukʺ [Носовичъ Иванъ. 1870. Словарь бѣлорусскаго нарѣчія.Санктпетербургъ: Отд-ніе Рус. яз. и словесности Имп. Акад. Наукъ].
NS 1975 = Kryvicki Aljaksandr, Mackevič Juzèfa (rèd.). 1975. Z narodnaha sloŭnika. Minsk: Navuka i tèxnika [НС 1975 = Крывіцкі Аляксандр, Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1975. З народнага слоўніка. Мінск: Навука і тэхніка].
Paškevič Mikola. 2008. Rubel′ski leksika-frazealahičny sloŭnik. Brèst: BrDU imja A. S. Puškina [Пашкевіч Мікола. 2008. Рубельскі лексіка-фразеалагічны слоўнік. Брэст: БрДУ імя А. С. Пушкіна].
Rastorguev Pavel. 1973. Slovar′ narodnyx govorov zapadnoj Brjanščiny. Minsk: Nauka i texnika [Расторгуев Павел. 1973. Словарь народных говоров западной Брянщины. Минск: Наука и техника].
RS 2001 = Kuncèvič Ljuboŭ, Kryvicki Aljaksandr (rèd.). 2001. Raslinny svet: tèmatyčny sloŭnik.Minsk: Belaruskaja navuka [РС 2001 = Кунцэвіч Любоў, Крывіцкі Аляксандр (рэд.). 2001. Раслінны свет: тэматычны слоўнік. Мінск: Беларуская навука].
RSV 2012–2014 = Zlobin Lidzija (rèd.). 2012–2014. Rèhijanal′ny sloŭnik Vicebščyny: u 2 č. Vicebsk:UA “VDU imja P. M. Mašèrava” [РСВ2012–2014 = Злобін Лідзія (рэд.). 2012–2014.Рэгіянальны слоўнік Віцебшчыны: у 2 ч. Віцебск: УА “ВДУ імя П. М. Машэрава”].
SBHPZBP 1979–1986 = Mackevič Juzèfa (rèd). 1979–1986. Sloŭnik belaruskix havorak paŭnočna-zaxodnjaj Belarusi i jae pahraničča: u 5 t. Minsk: Navuka i tèxnika [Мацкевіч Юзэфа (рэд). 1979–1986. Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча: у 5 т. Мінск: Навука і тэхніка].
SHCRB 1990 = Mjacel′skaja Eŭdakija (rèd.). 1990. Sloŭnik havorak cèntral′nyx rajonaŭ Belarusi: u 2 t. T. 1. Minsk: Universitèckaje [СГЦРБ 1990 = Мяцельская Еўдакія (рэд.). 1990. Слоўнік гаворак цэнтральных раёнаў Беларусі: у 2 т. Т. 1. Мінск: Універсітэцкае].
SRLH 1999 = Danilovič Mikalaj, Scjacko Pavel (rèd.). 1999. Sloŭnik rèhijanal′naj leksiki Hrodzenščyny. Hrodna: HrDU [СРЛГ 1999 = Даніловіч Мікалай, Сцяцко Павел (рэд.). 1999. Слоўнік рэгіянальнай лексікі Гродзеншчыны. Гродна: ГрДУ].
SSH 1974 = Ivanova Alla (red.). 1974. Slovar′ smolenskix govorov: Vyp. 1. A–B. Smolensk:b.i. [ССГ 1974 = Иванова Алла (ред.). 1974. Словарь смоленских говоров: Вып. 1. А–Б. Смоленск: б.и.].
Stankevič Jan. 1989. Belaruska-rasijski (Vjalikalitoŭska-rasijski) sloŭnik. N′ju-Jork: Lew Sapieha Greatlitvan (Byelorussian) Foundation [Станкевіч Ян. 1989. Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік. Нью-Ёрк: Lew Sapieha Greatlitvan (Byelorussian) Foundation].
Šatèrnik Mikalaj. 1929. Krajovy sloŭnik Čèrvenščyny. Pad rèdakcyjaj M. Ja. Bajkova i B. I. ÈpimaxaŠypily.Minsk: Vydan′ne Belaruskae Akadèmii Navuk [Шатэрнік Мікалай. 1929. Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны. Пад рэдакцыяй М. Я. Байкова і Б. І. Эпімаха-Шыпілы. Мінск: Выданьне Беларускае Акадэміі Навук].
TS 1982–1985 = Kryvicki Aljaksandr (rèd.). 1982–1985. Turaŭski sloŭnik: u 5 t. Minsk: Navuka i tèxnika [ТС 1982–1985 = Крывіцкі Аляксандр (рэд.). 1982–1985. Тураўскі слоўнік: у 5 т. Мінск: Навука і тэхніка].
Zajka Ales′. 2015. Prykazki i prymaŭki, žarty i kalambury, pryhavorki i jazykalomki, vjasel′nyja pryhavorki pry dzjal′be karavaja, vitanni i zyčènni, vetlivyja i laskavyja vyrazy, zascjarohi i prysjahanni, prakliony i adkljacci, žartoŭnyja prakliony i dražnilki-kepiki, znevažanni i paraŭnanni, prykmety narodnaha kalendara z Kosaŭščyny. Minsk: Tèxnalohija [Зайка Алесь. 2015. Прыказкі і прымаўкі, жарты і каламбуры, прыгаворкі і языкаломкі, вясельныя прыгаворкі пры дзяльбе каравая, вітанні і зычэнні, ветлівыя і ласкавыя выразы, засцярогі і прысяганні, праклёны і адкляцці, жартоўныя праклёны і дражнілкі-кепікі, зневажанні і параўнанні, прыкметы народнага календара з Косаўшчыны. Мінск: Тэхналогія].
Zajka Ales′. 2018. Mikratapanimika Ivacèviččyny. Minsk: Tèxnalohija [Зайка Алесь. 2018.Мікратапаніміка Івацэвіччыны. Мінск: Тэхналогія].
Žalnina Elena. 2013. Dialektnaja leksika kak otraženiie regional′noj antroponimičeskoj kartiny mira. Avtoreferat dissertacii na soiskanie učenoj stepeni kandidata filologičeskix nauk. Tambov [Жалнина Елена. 2013. Диалектная лексика как отражение региональной антропонимической картины мира. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук. Тамбов].
ŽNS 1992 = Jaškin Ivan, Mixajlaŭ Pavel (rèd.). 1992. Žyvoe narodnae slova: dyjalektalahičny zbornik. Minsk: Navuka i tèxnika [ЖНС 1992 = Яшкін Іван, Міхайлаў Павел (рэд.).1992. Жывое народнае слова: дыялекталагічны зборнік. Мінск: Навука і тэхніка].
Žydovič Maryja. 1977. Matèryjaly dlja sloŭnika minska-maladzečanskix havorak. Minsk.Vydavectva Belaruskaha dzjaržaŭnaha ŭniversitèta [Жыдовіч Марыя. 1977. Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак. МінскЖ Выдавецтва Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта].
Inne artykuły z tego numeru
10.04.2026
Open accessProfesor UW Mikołaj Timoszuk (15.06.1944 – 21.08.2025)
10.04.2026
Open accessborderland cuisineritual disheseveryday dishesBelarusian-Lithuanian borderlandsPolish language of the Northern borderlandsBelarusObrzędowe i codzienne pożywienie w polszczyźnie północnokresowej (na podstawie narracji dawnych mieszkańców wsi na pograniczu białorusko-litewskim)
10.04.2026
Open access„Nasza Niwa”Belarusian languageliterary languagedialectsdays of the weekНазвы дзён тыдня ў газеце “Наша Нива” (“Наша Ніва”), у сучаснай беларускай літаратурнай мове і дыялектах
Podobne publikacje
10.04.2026
Open accessProfesor UW Mikołaj Timoszuk (15.06.1944 – 21.08.2025)
10.04.2026
Open accessborderland cuisineritual disheseveryday dishesBelarusian-Lithuanian borderlandsPolish language of the Northern borderlandsBelarusObrzędowe i codzienne pożywienie w polszczyźnie północnokresowej (na podstawie narracji dawnych mieszkańców wsi na pograniczu białorusko-litewskim)
10.04.2026
Open access„Nasza Niwa”Belarusian languageliterary languagedialectsdays of the weekНазвы дзён тыдня ў газеце “Наша Нива” (“Наша Ніва”), у сучаснай беларускай літаратурнай мове і дыялектах