Мужчынскі род як “генэрычны” ў беларускай мове: сацыялінгвістычныя заўвагі

Abeillé Anne, A Aixiu, Hu Yingqin. 2022. « L’accord de proximité en genre: quelques considérations diachroniques », Discours 31: 43–60. Aikhenvald Alexandra. 2016. How Gender Shapes the World, Oxford: Oxford University Press.

Atraxovič Kandrat. 1962. Hramatyka belaruskaj movy: u 2 t. T. I. Marfalohija, Minsk: AN BSSR [Атраховіч Кандрат 1962. Граматыка беларускай мовы: у 2 т. Т. І. Марфалогія, Мінск: АН БССР].

Baudouin de Courtenay. 1915. Charakterystyka psychologiczna języka polskiego. W: Jan Łoś, Jan Rozwadowski, Aleksander Brückner, Jan Baudouin de Courtenay, Tytus Benni, Język polski i jego historia z uwzględnieniem innych języków na ziemiach polskich. Cz. 1. Kraków: Akademiа Umiejętności. 223-226.

Beauzée Nicolas. 1767. Grammaire générale ou Exposition raisonnée des éléments nécessaires du langage, pour servir de fondement à l’étude de toutes les langues, livre III, t. II, Paris: J. Barbou.

“Belaruski dzen′ˮ. 7 sakavika 1927 (1): 3 [“Беларускі дзеньˮ. 7 сакавіка 1927 (1): 3].

“Belaruskaja hazètaˮ. 18 sakavika 1943 (21): 1 [“Беларуская газэтаˮ. 18 сакавіка 1943 (21): 1].

“Belaruskaja Nivaˮ. 25 listapada 1925 (3): 4 [“Беларуская Ніваˮ. 25 лістапада 1925 (3): 4].

Bojarska Katarzyna. 2011. Wpływ androcentrycznych i inkluzywnych płciowo konstrukcji językowych na skojarzenia z płcią. „Studia Psychologiczne” 49(2): 53–68.

Borde Davy. 2016. Tirons la langue. Plaidoyer contre le sexisme dans la langue française. Paris:Utopia.

Brohmer Hilmar, Hofer Gabriela, Bauch Sebastian, Beitner Julia, Berkessel Jana, Corcoran Katja,Garcia David, Gruber Freya, Giuliani Fiorina, Jauk Emanuel, Krammer Georg, Malkoc Smirna, Metzler Hannah, Mües Hanna, Otto Kathleen, Rahal Rima-Maria, Salwender Mona, Sczesny Sabine, Stahlberg Dagmar, Wehrt Wilken, Athenstaedt Ursula. 2024. “Effects of the Generic Masculine and Its Alternatives in Germanophone Countries: A Multi-Lab Replication and Extension of Stahlberg, Sczesny, and Braun (2001).ˮ International Review of Social Psychology 37(1): 17.

Bulygina Tat’jana. 1964. Pražskaja lingvističeskaja škola. W: Osnovnye napravlenija strukturalizma.Red. Mirra Guhman, Viktorija Jarceva. Moskva: Nauka [Булыгина Татьяна. 1964. Пражская лингвистическая школа. В: Основные направления структурализма. Ред. Мирра Гухман, Виктория Ярцева. Москва: Наука].

Cibois Philippe. 2020. « Langage inclusif et masculin générique : le débat ». La Question du latin, 1 novembre 2020 [online] https://enseignement-latin.hypotheses.org/13584 [10.10.2025].

Cikocki Michail. 1976. Stylistyka bielaruskaj movy. Minsk: Vyšejšaja škola [Цікоцкі Міхаіл. 1976. Стылістыка беларускай мовы. Мінск: Вышэйшая школа].

Chemin Anne. 2012. « Genre, le désaccord », Le Monde 1 4 janvier 2012 [online] https://www.lemonde.fr/culture/article/2012/01/14/genre-le-desaccord_1629145_3246.html [8.10.2025].

Clark V. Eve. 1993. The Lexicon in Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press.

Clark V. Eve. 2016. Language in Children. London: Taylor & Francis, Routledge.

Croft William. 1996. ‘Markedness’ and ‘universals’: from the Prague school to typology. In: Multiple perspectives on the historical dimensions of language. Ed. Kurt R. Jankowsky. Münster: Nodus. 15–21.

De Saussure Louis. 2024. « Masculin générique et biais de genre en français: un état des lieux critique ». Langue française 223(3): 131–148. Doleschal Ursula. 2002. “Das generische Maskulinum im Deutschen: Ein historischer Spaziergang durch die deutsche Grammatikschreibung von der Renaissance bis zur Postmoderneˮ. Linguistik Online 11(2): 39–70.

Dupleix Scipion. 1651. Liberté de la langue françoise dans sa pureté. Paris: D. Bechet.

Dziatko Dzmitryj (red.). 2017. Sučasnaja bielaruskaja litaraturnaja mova. Minsk: Vyšejšaja škola [Дзятко Дзмітрый (рэд.). 2017. Сучасная беларуская літаратурная мова.Мінск: Вышэйшая школа].

Elmiger Daniel. 2013. « Pourquoi le masculin à valeur générique est-il si tenace, en français? », Romanica Olomucensia, Univerzita Palackého v Olomouci 25(2): 113–119.

Gygax Pascal, Gabriel Ute, Zufferey Sandrine. 2021. Le cerveau pense-t-il au masculin?: Cerveau, langage et représentations sexistes. Paris: Le Robert.

Harbacki Ŭladzislaŭ. 2019. Fèminizacyja belaruskaj movy. Sacyjalinhvistyčnae das′ledavan′ne. Vil′nja: Tavarystva belaruskaj kul’tury ŭ Lіtve [Гарбацкі Ўладзіслаў. 2019. Фэмінізацыя беларускай мовы. Сацыялінгвістычнае дасьледваньне. Gudų kultūros draugija Lietuvoje, Вільня: Таварыства беларускай культуры ў Летуве].

Hartny Ciška. 1987. Tavaryš inspiektar. Zbor tvoraŭ. U 4 t. T. I: Vieršy, 1909–1935. Apaviadanni 1909–1927. Minsk: Mastackaja litaratura [Гартны Цішка. 1987. Таварыш інспектар. Збор твораў. У 4 т. Т. І: Вершы, 1909–1935. Апавяданні 1909–1927. Мінск: Мастацкая літаратура].

Hasjanec Hanna. 2015. Hendarnaja markiravanasc′ ustojlivyx vyrazaŭ belaruskaj i ruskaj moŭ. Dyplëmnaja praca. Navukovy kiraŭnik: dac. k.f.n. Henadz′ Antonavič Arcjamënak. Vicebsk: Vicebski dzjaržaŭny ŭniversitèt imja P.M. Mašèrava [Гасянец Ганна. 2015. Гендарная маркіраванасць устойлівых выразаў беларускай і рускай моў. Дыплёмная праца. Навуковы кіраўнік: дац. к.ф.н. Генадзь Антонавіч Арцямёнак. Віцебск: Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П.М. Машэрава] [online] https://www.academia.edu/11103427/%D0%93%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%8F [21.06.2025].

Haspelmath Martin. 2006. “Against markedness (and what to replace it with).ˮ Journal of Linguistics 42(1): 25–70.

Henning Andersen. 1989. Markedness–The First 150 Years. In: Markedness in Synchrony and Diachrony. Olga Miseska Tomic. Berlin: Mouton de Gruyter.

Irmen Lisa, Steiger Vera. 2005. “The history of the generic masculine: Linguistic, philosophical and psychological aspects in the historical discourse.ˮ Zeitschrift für Germanistische Linguistik 33(2-3): 212–235.

Ivanov Vjačeslav. 1999. Izbrannye trudy po semiotike i istorii kul′tury. T. 1. Moskva: Jаzyki russkoj kul′tu [Иванов Вячеслав. 1999. Избранные труды по семиотике и истории культуры. Т. 1. Москва: Языки русской культуры].

Jakiela Pamela, Ozier Owen. 2019. “Gendered Language.” CGD Working Paper 500. Washington, DC: Center for Global Development [online] https://www.cgdev.org/publication/gendered-language [20.06.2025].

Kalita Inna, Tulus Taciana, Hapeyeva Volha, Sivickaja Natallya. 2017. Gender in Language, Speech and Dialects. Belarusian Experience. Ed. Inna Kalita. Ústí nad Labem: PF UJEP, EDUCA.

Kaŭrus Alieś. 1987. Stylistyka bielaruskaj movy. Minsk: Narodnaja asvieta [Каўрус Алесь. 1987.Стылістыка беларускай мовы. Мінск: Народная асвета].

Kazloŭskaja-Doda Jadviha. 2015. Rodavyja formy sučasnaj belaruskaj movy na matèryjalax hazety “ Zvjazda”. Ustupnyja razvažanni. U: Belarusika – Albaruthenica 36: Belaruskapol′skija moŭnyja, litaraturnyja, histaryčnyja i kul′turnyja suvjazi. Red. Iryna Bahdanovič. Minsk: Knihazbor. 46–69 [Казлоўская-Дода Ядвіга. 2015. Родавыя формы сучаснай беларускай мовы на матэрыялах газеты “ Звязда”. Уступныя разважанні. У: Беларусіка – Albaruthenica 36: Беларуска-польскія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі. Рэд. Ірына Багдановіч. Мінск: Кнігазбор. 46–69].

Kupala Janka. 2002. Darahija Hramadzianie i Hramadzianki ziamli Bielaruskaj!.. (1920). U: Zbor tvoraŭ u 9 t. Tom 8. Minsk: Mastackaja Litaratura. 92–94 [Купала Янка. 2002. Дарагія Грамадзяне і Грамадзянкі зямлі Беларускай!.. (1920). У: Збор твораў у 9 т. Том 8. Мінск: Мастацкая Літаратура. 92–94].

Langendoen Terence. 1969. The study of Syntax. New York: Rinehart and Winston.

Lotman Ûrij (red.). 1979. Vtoričnye modeliruûŝie sistemy. Tartu [Лотман Юрий (ред.). 1979. Вторичные моделирующие системы. Тарту].

Lyons John. 1968. Introduction to Theorical Linguistics. London: Cambridge University Press.

Mańczak Witold. 1970. « Sur la théorie de catégories ‘marquées’ et ‘non-marquées’ de Greenberg ». Linguistics 59: 29–36.

Mayenowa Maria (red.). 1966. Praska szkoła strukturalna w latach 1926–1948. Wybór materiałów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Meillet Antoine. 1921. « La catégorie du genre et les conceptions des Indo-européens ». Dans: Antoine Meillet. Linguistique historique et linguistique générale. Paris: Éditeur Édouard Champion. 202.

Meineke Eckhard. 2023. Studien zum genderneutralen Maskulinum. Heidelberg: Universitätsverlag Winter GmbH, Anfänge und Grundlagen.

Michard Claire. 1996. « Genre et sexe en linguistique: les analyses du masculin générique ». Mots 49: 29–47.

Não Clara. 2023. “As implicações do masculino genérico. Em defesa da linguagem inclusiva”. Ciberdúvidas da Língua Portuguesa [ online] https://ciberduvidas.iscte-iul.pt/artigos/rubricas/controversias/as-implicacoes-do-masculino-generico/5119 [21.06.2025].

Nyrop Kristopher. 1979. Grammaire historique de la langue française. 4e édition, tome 2:Morphologie. Genève, Slatkine Reprints.

Pazniak Iosif. 1995. Ab suadnosinax lieksičnaha značennia nazoŭnika i siemantyki hramatyčnaha rodu. “Viesnik Bielaruskaha dziaržaŭnaha univiersiteta. Sieryja 4, Filalohija. Žurnalistyka. Piedahohika. Psichalohija” 1: 56–58 [Пазняк Іосіф. 1995. Аб суадносінаx лексічнага значэння назоўніка i семантыкі граматычнага роду. “Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія” 1: 56–58].

Péterfalvi Jean-Michel. 1974. Introduction à la psycholinguistique. Paris: Presses universitaires de France.

Real Academia Española. 2025. Masculino genérico. Nueva gramática de la lengua española [online] https://www.rae.es/gtg/masculino-gen%C3%A9rico [20.06.2025].

Saint-Martin Lori. 1995. « Liminaire ». Tangence 47: 5–7.

Sapir Edward. 1921. Language. An Introduction to the Study of Speech. New York: Harcourt, Brace & World.

Schane Sanford. 1970. Phonological and morphological markedness. In: Progress in Linguistics. Ed. Manfred Bierwisch, Karl Erich Beidolph. The Hague: Mouton. 286–294.

Siemiańkova Halina. 2005. Funkcyjanaĺnaja stylistyka bielaruskaj movy. Viciebsk: Vydaviectva UA “VDU imia P. M. Mašerava” [Семянькова Галіна. 2005. Функцыянальная стылістыка беларускай мовы. Віцебск: Выдавецтва УА “ВДУ імя П. М. Машэрава”]. Sinčak Olena. 2011. Jak mova vbivaê ekspertok. “Kritika” 11–12: 33–35 [Синчак Олена. 2011. Як мова вбиває експерток. “Критика” 11–12: 33–35].

Spender Dale. 1980. Man Made Language. London, Boston, Melbourne, and Henley: Routledge & Kegan Paul.

Szpyra-Kozłowska Jolanta. 2024. Człowiek, polityk, podatnik. Czy generyczne maskulinum ma charakter w pełni inkluzywny? „Język Polski” 104(1): 17–31.

Trask Larry. 1999. Key Concepts in Language and Linguistics. London and New York: Routledge.

Ûklâeva Elena. 2023. Tradiciâ ispolʹzovaniâ obobŝaûŝego mužskogo roda v nemeckom âzyke. “Vestnik Moskovskogo gosudarstvennogo lingvističeskogo universiteta. Gumanitarnye nauki” 12(880): 125–131 [Юкляева Елена. 2023. Традиция использования обобщающего мужского рода в немецком языке. “Вестник Московского государственного лингвистического университета. Гуманитарные науки” 12(880): 125–131].

Viennot Jeanne. 2014. Non, le masculin ne l’emporte pas sur le féminin! Petite histoire des résistances de la langue française, Donnemarie-Dontilly: iXe.

Vinogradov Viktor. 1986. Russkij jazyk (Grammatičeskoe učenie o slove). Moskva: Vysšaja škola [Виноградов Виктор. 1986. Русский язык (Грамматическое учение о слове). Мoсква: Высшая школа].

Violi Patrizia. 1987. « Les origines du genre grammatical ». Langages 21ᵉ année, 85: 15–34.

VladarskienД— RasuolД—. 2017. DokumentЕі tekstai ir formuluotД—s. Vilnius: LietuviЕі kalbos instituto leidykla.

Waugh Linda. 1982. “Marked and unmarked: A choice between unequals.ˮ Semiotica 38: 299–318.

Wierzbicka Anna. 1988. The Semantics of Grammar. (Studies in Language Companion Series), Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.

Yaguello Marina. 1992. Les Mots et les Femmes. Paris: Payot.

Žaŭnjarovič Pjatro. 2017. Davednik pa litaraturnaj praŭcy. Minsk: Adukacyja i vyxavanne [Жаўняровіч Пятро. 2017. Даведнік па літаратурнай праўцы. Мінск: Адукацыя і выхаванне].