Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці

Barszczewska Nina, Chaustowicz Mikołaj, Timoszuk Mikołaj (red). 2016a. Kulturowo-językowe dziedzictwo Podlasia. Opis socjolingwistyczny regionu na tle uwarunkowań historycznych. t. 1. Warszawa: Katedra Białorutenistyki Uniwesytetu Warszawskiego.

Barszczewska Nina, Chaustowicz Mikołaj, Timoszuk Mikołaj (red). 2016b. Kulturowo-językowe dziedzictwo Podlasia. Człowiek. Rodzina. Dom. t. 2. Warszawa: Katedra Białorutenistyki Uniwesytetu Warszawskiego.

Bjal′kevič Ivan. 1970. Kraëvy sloŭnik usxodnjaj Mahilëŭščyny. Minsk: Navuka i tèxnika [Бялькевіч Іван. 1970. Краёвы слоўнік усходняй Магілёўшчыны. Мінск: Навука і тэхніка].

Bujnowski Walerian. 1939. Powiat sokólski. Jego przeszłość i stan obecny. Warszawa: Państwowy Instytut Gospodarski Wiejskiej w Puławach.

Chomik Piotr, Głogowska Helena, Iwaniuk Sławomir, Łatyszonek Oleg, Mironowicz Eugeniusz, Misiuk Zbigniew, Siemianczuk Hienadź. 2016. Historia Białorusinów Podlasia. Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne.

Czarkowski Ludwik. 1907. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej, Zarys ludoznawczy. „Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie” 1: 39–132.

Federowski Michał. 1935. Lud Białoruski na Rusi Litewskiej. Materjały do etnografji słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1905. Przysłowia, żarciki, wyrażenia stałe oraz zagadki ludu, mieszczan i zagrodowców z okolic Grodna, Sokółki, Białegostoku, Bielska, Wołkowyska, Słonima, Nowogródka, Słucka, Lidy, Wilejki, Święcian i Oszmiany. t. IV. Warszawa: Instytut Nauk Antropologicznych i Etnologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Filar Dorota. 2024. Językowo-kulturowe obrazy pogranicza. Analiza danych leksykograficznych i wybranych tekstów współczesnych. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXXX(80): 49–67.

Grzywaczewski Tomasz. 2020. Wymazana Granica. Śladami II Rzeczpospolitej. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Jančuk Nikolaj. 1889. Po Minskoj gubernii (zametki iz poezdki v 1886 godu). Moskva: Tovariščestvo skoropečatіi A. A. Levensonʺ [Янчукъ Николай. 1889. По Минской губерніи (замѣтки изъ поѣздки въ 1886 году). Москва: Товарищество скоропечатіи А. А. Левенсонъ].

Janicki Wojciech. 2000. Tatarzy w Polsce – naród, grupa etniczna czy „ludzie pogranicza”? „Czasopismo Geograficzne” 71(2): 173–181.

Karpyza Witold. 2007. Ziemia Wołkowyska. T. 3. Lębork: Boxpol.

Kolberg Oskar. 1890. Mazowsze. Obraz etnograficzny. Mazowsze stare. Mazury. Podlasie. t. 5. Kraków: nakładem autora.

Konczewska Katarzyna. 2015. Współczesna sytuacja socjolingwistyczna na Grodzieńszczyźnie. „Socjolingwistyka” XXIX: 149–169.

Konczewska Katarzyna. 2021. Polacy i język polski na Grodzieńszczyźnie. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk.

Konczewska Katarzyna. 2024. Granice pogranicza. Studium przypadku dawnej parafii usnarskiej na Grodzieńszczyźnie. „Poradnik Językowy” 810(1): 89–108.

Kosič Marija Nikolaevna. 1902. Litviny-belorusy Černigovskoj gubernіi, ix byt i pesni. S.-Peterburg: tip. kn. V.P. Meščerskogo [Косичъ Мария Николаевна. 1902. Литвины-бѣлорусы Черниговской губерніи. ихъ бытъ и пѣсни. С.-Петербургъ: тип. кн. В.П. Мещерского].

Kraŭcèvič Aljaksandr. 1997. Stvarènne Vjalikaha Knjastva Litoŭskaha. Mensk: Belaruskaja navuka [Краўцэвіч Аляксандр. 1997. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. Менск: Беларуская навука].

Kryczyński Stanisław. 1938. Tatarzy litewscy. Próba monografii historyczno-etnograficznej. Warszawa: Wydanie Rady Centralnej Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej.

Krzysztofik Wincenty. 1933. Jasienówka. Wieś powiatu sokólskiego. Monografja ze szczególnem uwzględnieniem zmian wywołanych komasacją gruntów. Poznań: Uniwersytet Poznański.

Lamanskіj Evgenij Ivanovič. 1856. Zametki o zapadnoj časti Grodnenskoj gubernіi. «Vestnik imperatorskago russkago geografičeskago obščestva» 16: 93–161 [Ламанскій Евгеній Ивановичъ. 1856. Замѣтки о западной части Гродненской губерніи. «Вѣстникъ императорскаго русскаго географическаго общества» 16: 93–161].

Lobač Uladzimir. 2006. ÈTNAHRAFIJA BELARUSI. VUČÈBNA-METADYČNY KOMPLEKS dlja studèntaŭ specyjal′nascej 1-21 03 01 “Historyja”, 1-02 01 02 “Historyja. Zamežnaja mova”. Navapolack: Polacki dzjaržaŭny universitèt [Лобач Уладзімір. 2006. ЭТНАГРАФІЯ БЕЛАРУСІ. ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНЫ КОМПЛЕКС для студэнтаў спецыяльнасцей 1-21 03 01 “Гісторыя”, 1-02 01 02 “Гісторыя. Замежная мова”. Наваполацк: Полацкі дзяржаўны універсітэт].

Mackevič Juzèfa (rèd.). 1979–1986. Sloŭnik belaruskix havorak paŭnočna-zaxodnjaj Belarusi i jae pahraničča: u 5 t. Minsk: Navuka i tèxnika [Мацкевіч Юзэфа (рэд.). Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча: у 5 т. Мінск: Навука і тэхніка].

Miśkiewicz Ali. 1990. Tatarzy polscy 1918–1939. Życie społeczno-kulturalne i religijne. Warszawa: PWN.

Miśkiewicz Ali. 1991. Tatarzy polscy w latach 1945–1985. Zarys historyczny. „Studia Podlaskie” 3: 99–137.

Pervaja Vseobščaja perepisʹ naselenija Rossijskoj Imperii 1897 g. Tablica XIII. Raspredelenie naselenija po rodnomu jazyku. 1903–1905. T.T. 1–50. S.-Peterburg: Izdanie Centralʹnogo statističeskogo komiteta Ministerstva vnutrennix del [Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Таблица XIII. Распределение населения по родному языку. 1903–1905. Т.Т. 1–50. С.-Петербург: Издание Центрального статистического комитета Министерства внутренних дел] [online] https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php?cy=0 [14.07.2025].

Prymaka-Oniszk Aneta. 2016. Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Prymaka-Onišk Aneta. 2019. Bežanstva 1915. Zabytyja ŭcekačy. Smalensk: Inbelkul′t [Прымака-Онішк Анета. 2019. Бежанства 1915. Забытыя ўцекачы. Смаленск: Інбелкульт].

Radłowska Karolina. 2017. Tatarzy polscy. Ciągłość i zmiana. Białystok: Fundacja Sąsiedzi.

Rusek Halina. 2003. Tożsamość pogranicza. Wprowadzenie. W: Zygmunt Kłodnicki, Halina Rusek (red.). Pogranicze kulturowe i etniczne w Polsce. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. 7–10.

Sadowski Andrzej. 2019. Tożsamość pogranicza jako kategoria socjologii pogranicza. Próba reinterpretacji. „Roczniki Nauk Społecznych” 11(4): 73–91.

Sajewicz Michał. 2000. Desubstantywne osobowe nazwy subiektów właściwości z formatem sufiskalnym w nadnarwiańskich gwarach białoruskich Białostocczyzny. „Acta Polono-Ruthenica” 5: 235–264.

Sajewicz Michał. 2005. Deadiektywne osobowe „nomina subiecti” z formantem słowotwórczym -ač w gwarach białoruskich okolic Narewki na Białostocczyźnie. „Roczniki humanistyczne” LIII(7): 161-176.

Sajewicz Michał. 2022. Nazwiska mieszkańców wsi Lewkowo w b. powiecie grodzieńskim w połowie XVIII wieku. „Acta Albaruthenica” 22: 137–157.

Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. Województwo Białostockie. t. 5. 1924. Warszawa: GUS.

Šejnʺ Pavelʺ Vasilʹevičʺ. 1902. Materіaly dlja izučenіja byta i jazyka russkago naselenіja Sěverozapadnago kraja. Opisanіe žilišča, odeždy, pišči, zanjatіj; preprovoždenіe vremeni, igry, věrovanіja, obyčnoe pravo; čarodějstvo, koldovstvo, znaxarstvo, lěčenіe bolěznej, sredstva otʺ napastej, pověrʹja, priměty i t. d. t. III. V: N. Dubrovinʺ (red.). Sbornikʺ otdělenіja russkago jazyka i slovesnosti imperatorskoj akademіi naukʺ. t. 72. Sanktpeterburgʺ: Imperatorskaja Akademija Naukʺ [Шейнъ Павелъ Васильевичъ. 1902. Матеріалы для изученія быта и языка русскаго населенія Сѣверо-западнаго края. Описаніе жилища, одежды, пищи, занятій; препровожденіе времени, игры, вѣрованія, обычное право; чародѣйство, колдовство, знахарство, лѣченіе болѣзней, средства отъ напастей, повѣрья, примѣты и т. д. т. III. В: Н. Дубровинъ (ред.). Сборникъ отдѣленія русскаго языка и словесности императорской академіи наукъ. т. 72. Санктпетербургъ: Императорская Академія Наукъ].

Tablice z ostatecznymi danymi w zakresie przynależności narodowo-etnicznej, języka używanego w domu oraz przynależności do wyznania religijnego [online] https://tiny.pl/c4b4p [15.07.2025].

Tokc′ Sjarhej. 1997. Litoŭskae nasel′nictva ŭ Hrodzenskaj huberni ŭ 19 – pačatku 20 st. “Vesci Akadèmii nacyjanal′nyx menšascej: Nacyjanal′nyja menšasci na Belarusi i ŭ svece” 1: 37–39 [Токць Сяргей. 1997. Літоўскае насельніцтва ў Гродзенскай губерні ў 19 – пачатку 20 ст. “Весці Акадэміі нацыянальных меншасцей: Нацыянальныя меншасці на Беларусі і ў свеце” 1: 37-39].

Wiśniewski Jerzy. 1980. Zarys dziejów osadnictwa na Białostocczyźnie. W: Janusz Siatkowski, Mieczysław Basaj, Bazyli Białokozowicz, Wiesław Boryś, Halina Janaszek-Ivaničkowa, Hanna Popowska-Taborska (red.), Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. 14–30 i 116–119.

Wysoczański Włodziemierz. 2024. Język – pogranicze, języki – pogranicza. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXXX(80): 33–47.

Załęski Wojciech. 2005. Z supraskiego na nasze. Supraśl: Collegium Suprasliense.