Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Моўная няўпэўненасьць і каляніялісцкія гіпэркарэктныя формы ў сучаснай беларускай мове: сацыялінгвістычны аналіз

2024, 24, Numer 24

Uladzislaŭ Ivanoŭ

orcid.org/0000-0003-1493-0017

DOI

10.31338/2720-698Xaa.24.6

Model publikowania

-

Rodzaj licencji

-

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

językoznawstwo

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Angielski

Pliki do pobrania

PDF 343 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:55

Liczba pobrań:8

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

The article is devoted to the sociolinguistic analysis of language insecurity faced by modern Belarusian speakers. The object of the study is the language insecurity of Belarusian-speaking people, and the subject of the research is one of the central manifestations of language insecurity – hypercorrection or, more precisely, hypercorrect forms in the language that speakers use as a result of long-term Russification and loss of competence in their native language. In connection with this, the research analyses not just hypercorrect forms in the language, but primarily those that arose as a result of colonial activity – the dominance of the Russian language, Russification. The relevance of the topic is emphasised by the events of 2020, the intensification of Russification in Belarus, the mass flight of hundreds of thousands of Belarusians outside the country, and a new surge of interest in the Belarusian language, both in conditions of exile and under dictatorship. In such conditions, language uncertainty only increased, and the number of hypercorrect forms – especially colonialist – in the language increased, as evidenced by the analysis of the Belarusian-language press and virtual portals. The following methods are used in the research: analysis of secondary materials, comparative methods and case studies. However, the article attempts to assess the scale of language uncertainty and the spread of colonialist hypercorrect forms in the language, taking into account two standards – official and classical.

Bibliografia

Akudovič Cimafej. 2023. Belaruskaja lacinka jak blokčèjn ključ – važny aryhinal′ny nabor simvalaŭ. ZBS «Bac′kaŭščyna». 11 studzenja [Акудовіч Цімафей. 2023. Бела руская лацінка як блокчэйн ключ – важны арыгінальны набор сімвалаў. ЗБС «Бацькаў-шчына». 11 студзеня] [online] https://zbsb.info/?p=1177[доступ: 30.04.2024].

Apklausa parodė tikrąjį vaizdą: lietuviai pasakė, kokio kaimyno ir bendradarbio nenorėtų labiausiai. 2024. del􀏐i.lt, 12.03. [online] https://www.del􀏐i.lt/news/daily/lithua nia/apklausa-parode-tikraji-vaizda-lietuviai-pasake-kokio-kaimyno-ir-bendrada rbionenoretu-labiausiai-96097071[доступ: 30.04.2024].

Ar keisti žodį „žydas“ į „hebrajas“ ar „judėjas“? 2024. Valstybinė lietuvių kalbos komisija. [online] https://vlkk.lt/konsultacijos/3454-zydas-zyde[доступ: 30.04.2024].

Belaruskaj lacinki na šyl′dax bol′š ne budze. 2023. Belsat TV. 04.04 [Беларускай лацінкі на шыльдах больш не будзе. 2023. Belsat TV. 04.04] [online] https://belsat.eu/in-focus-/04-04-2023-belaruskaj-latsinki-na-shyldah-bolsh-ne-budze[доступ: 1.05.2024].

Belarusy ZŠA. Razam ljahčèj. Vopros k Ol′ham. Fèjsbuk-staronka. [Беларусы ЗША. Разам лягчэй. Вопрос к Ольгам. Фэйсбук-старонка] [online] [доступ: 1.05.2024].

Bernstein Basil. 1973. Class, Codes and Control, Volume 1. U: Theoretical Studies towards a Sociology of Language. St Albans, Herts: Paladin.

Berrendonner Аlain. 1998. Normes d’excellence et hypercorrections. “Cahiers de linguistique française”, № 20: 87–101.

Bourdieu Pierre. 1978. Ce que parler veut dire. “Revue Le français aujourd’hui”, № 20: 4–20.

Bucci Wilma, Baxter Milton. 1984. Problems of Linguistic Insecurity in Multicultural Speech Contexts. Ann NY Acad Sci. 433: 185–200.

Bušljakoŭ Juras′. 2013. Žyvaja mova. “Radyë Svaboda”. Praha [Бушлякоў Юрась. 2013. Жывая мова. Радыё Свабода. Прага].

Calvet Louis-Jean. 1974. Linguistique et colonialisme, petit traité de glottophagie. Payot. Calvet Louis-Jean. 1998. L’insécurité linguistique et les situations africaines. Diffusion Didier érudition.

Calvet Louis-Jean. 1999. Pour une écologie des langues du monde. Paris, Plon.

Coakley Amanda. 2022. Inside the Fight to Revive the Belarusian Language. “TIME USA”. October 28 [online] https://time.com/6224762/􀏐ight-to-preserve-belarusianlanguage/[доступ: 1.05.2024].

Cychun Hienadź. 2006. The Linguistic Situation and Mixed Language Forms in Belarus. U: History, Language and Society in the Borderlands of Europe: Ukraine and Belarus in Focus. Ed. B. Törnquist-Plewa. Malmö: Sekel Bokförlag: 61–75.

Dubavec Sjarhej. 2023. Nja trèba samaprynižacca. Jaščè pra Vil′nju i Vil′njus u belaruskaj move. 10 listapada [Дубавец Сяргей. 2023. Ня трэба самапрыніжацца. Яшчэ пра Вільню і Вільнюс у беларускай мове. 10 лістапада] [online] [доступ: 1.05.2024].

Feagin Joe, Orum Anthony, Sjoberg Gideon. 1991. A Case for the case study. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Francard Michel, Lambert Joëlle, Masuy Françoise. 1993. L’insécurité linguistique en Communauté française de Belgique. Bruxelles: Service de la langue française.

Francard Michel. 1997. L’hypercorrection. U: MOREAU Marie-Louise (dir.). Sociolinguistique: concepts de base, Flammarion, Paris, 158–160.

Frydman Aljaksandr. 2024. Ja ne ètničny belarus, ale z belaruskascju nikoli ne paryvaŭ. Moŭnae pytanne Aljaksandra Frydmana. “Budz′ma belarusami”. 29.04] [Фрыдман Аляксандр. 2024. Я не этнічны беларус, але з беларускасцю ніколі не парываў. Моўнае пытанне Аляксандра Фрыдмана. “Будзьма беларусамі”. 29.04] [online] https://budzma.org/news/mounae-pytanne-alyaksandra-frydmana.html[доступ: 1.05.2024].

Harbacki Ŭladzislaŭ. 2019. Fèminizacyja belaruskaj movy. Sacyjalinhvistyčnae das′ledavan′ ne. Gudų kultūros draugija Lietuvoje, Vil′nja [Гарбацкі Ўладзіслаў. 2019. Фэмінізацыя беларускай мовы. Сацыялінгвістычнае дасьледаваньне. Gudų kultūros draugija Lietuvoje, Вільня].

Harbacki Ŭladzislaŭ. 2020. U taraškevicy ne abyjs′cisja bjaz slova “Letuva”. “ARCHE, èlektronnaja hazèta”, 9 sakavika [Гарбацкі Ўладзіслаў. 2020. У тарашкевіцы не абыйсьціся бяз слова “Летува”. “ARCHE, электронная газэта”, 9 сакавіка] [online] https://web.archive.org/web/20210607194351/https://gazeta.arche.by/article/349.html?bclid=IwAR3445HhnFkRqQDlskrDODnITESaPQzy7EGGDNG2E9-L3kmefK4sPg83PU[доступ: 1.05.2024].

Haugen Einar. 1962. Schizoglossia and the Linguistic Norm Monograph Series on Lan gauges and Linguistics. Georgetown University. в„– 15.

Hihin zmahaecca sa slovam “rovar”. Pjatroŭski asadziŭ jaho: “velasiped” taksama zapazyčany. 2024. “Naša Niva”. 01.05 [Гігін змагаецца са словам “ровар”. Пят роўскі асадзіў яго: “веласіпед” таксама запазычаны. 2024. “Наша Ніва”. 01.05] [online] https://nashaniva.com/341933[доступ: 1.05.2024].

Hrybaŭskajtè mae namer balatavacca na druhi tèrmin. 2014. “Zvjazda”. 05.02 [Грыбаўскайтэ мае намер балатавацца на другі тэрмін. 2014. “Звязда”. 05.02] [online] https://zviazda.by/be/news/20140205/1391547813-grybaus kayte-mae-namerbalatavacca-na-drugi-termin[доступ: 2.05.2024].

Ivanoŭ Uladzislaŭ. 2022. De la honte linguistique: le cas du bélarussien. (U:) Repré sentations des langues au con􀏔luent du temps et de l’espace. Sous la direction de Julie Boissonneault, Ali Reguigui et Gerardo Acerenza, Université Laurentienne.

Joubert Auréli. 2010. A Comparative Study of the Evolution of Prestige Formations and of Speakers’ Attitudes in Occitan and Catalan. [Unpublished doctoral dissertation]. The University of Manchester [online] https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/a-comparative-study-of-the-evolution-of-prestige-formationsand-o [доступ: 30.04.2024].

Kamusella Tomasz. 2021. Belarusian: An extremist language? New Eastern Europ. October 11 [online] https://neweasterneurope.eu/2021/10/11/belarusian-an-extremistlanguage/[доступ: 1.05.2024].

Karbalevič Valer. 2024. Kajdanki dlja Mirsalimavaj. Jakuju pahrozu dlja rèžymu Lukašènki njasuc′ pryxil′niki “ruskaha s′vetu”. “Radyë Svaboda”. 11 sakavika [Карбалевіч Валер. 2024. Кайданкі для Мірсалімавай. Якую пагрозу для рэжыму Лукашэнкі нясуць прыхільнікі “рускага сьвету”. “Радыё Свабода”. 11 сакавіка] [online] https://www.svaboda.org/a/32857254.html[доступ: 2.05.2024].

Kraŭcèvič Ales′. 2020. Čamu trèba kazac′ i “Litva”, i “Letuva”. Arhumènty historyka Alesja Kraŭcèviča. “Radyë Svaboda”. 22 ljutaha [Краўцэвіч Алесь. 2020. Чаму трэба казаць і “Літва”, і “Летува”. Аргумэнты гісторыка Алеся Краўцэвіча. “Радыё Свабода”. 22 лютага] [online] https://www.svaboda.org/a/30448775.html [доступ: 2.05.2024].

Kreja Bogusław. 1969. O przesadnej poprawności językowej. U: Stanisław Urbańczyk (red.). Język polski: poprawność, piękno, ochrona. Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace popularnonaukowe 4: 165–178.

Labov William. 1966. The Social stratiфЂЏ”ication of English in New York city. Center for applied linguistics.

Labov William. 1972. Sociolinguistic Patterns. University of Pennsylvania Press.

Language as a protest. The Belarusian language in prisons. 2024. Viasna. 22.02 [online] https://spring96.org/en/news/114508[доступ: 2.05.2024].

Lemcjuhova Valjancina. 2015. Tapanimičny henacyd, abo jak Ameryka stala Saveckaj. U: Vybranyja pracy. Minsk, 339–341 [Лемцюгова Валянціна. 2015. Тапанімічны генацыд, або як Амерыка стала Савецкай. У: Выбраныя працы. Мінск, 339–341].

Litoŭskija apavjadanni. 1957. Minsk [Літоўскія апавяданні. 1957. Мінск].

Lutsevich Katsiaryna. 2024. Belarus: “The 􀏔ight for my language made me a refugee. “Global Bar Magazine”. 30 mars [online] https://globalbar.se/2024/03/belarus-the-fightfor-my-language-made-me-a-refugee/[доступ: 2.05.2024].

Mortamet Clara. 2020. En faire trop ou pas assez, l’insécurité linguistique comme catégorie d’analyse de la variation orthographique. U: Feussi Valentin, Lorilleux Joanna. (In)sécurité linguistique en francophonies – Perspectives in(ter)disciplinaires. L’Harmattan.

Nahornaja Alina. 2024. Mova 404 [Нагорная Аліна. 2024. Мова 404] [online] https://www.mova404.info/book[доступ: 1.05.2024].

Navjazvanne zaxodnix kaštoŭnascej i tradycyj. Da kanca hoda ŭ Belarusi calkam prybjaruc′ lacinku z darožnyx znakaŭ i ŭkazal′nikaŭ. 2023. Hrodna.life. 15 verasnja [Навязванне заходніх каштоўнасцей і традыцый. Да канца года ў Беларусі цалкам прыбяруць лацінку з дарожных знакаў і ўказальнікаў. 2023. Hrodna.life. 15 верасня] [online] https://hrodna.life/2023/09/15/lacinki-ne-budze/[доступ: 2.05.2024].

Pantyfik prynjaŭ na aŭdyencyi Prèzidènta Litvy. 2019. catholicvitebsk.by. 29.03 [Панты фік прыняў на аўдыенцыі Прэзідэнта Літвы. 2019. catholicvitebsk.by. 29.03] [online] https://catholicnews.by/tag/dalja-gryba-skajtje/[доступ: 1.05.2024] .

Prajavy moŭnaj dyskryminacyi ŭ Belarusi. 2022. “Novy Čas”. 26.09 [Праявы моўнай дыскрымінацыі ў Беларусі. 2022. “Новы Час”. 26.09] [online] [доступ: 1.05.2024].

Prèzydènt Litvy Dalja Hrybaŭskajtè vyklikae ministra justycyi. 2011. Radyë Svaboda. 17 žniŭnja [Прэзыдэнт Літвы Даля Грыбаўскайтэ выклікае міністра юстыцыі. 2011. Радыё Свабода. 17 жніўня] [online] https://www.svaboda.org/a/24299564.html[доступ: 1.05.2024].

Rusifikacyja na maršy. Zabaranili lacinku ŭ translitaracyi heahrafičnyx nazvaŭ. 2023.

“Novy Čas”. 04.04 [Русіфікацыя на маршы. Забаранілі лацінку ў трансліта рацыі геаграфічных назваў. 2023. “Новы Час”. 04.04] [online] [доступ: 2.05.2024]

San′ko Z′micer. 2020. I ŭsë ž – Litva ci Letuva? “Radyë Svaboda”. 2 sakavika [Санько Зьміцер. 2020. І ўсё ж — Літва ці Летува? “Радыё Свабода”. 2 сакавіка] [online] https://www.svaboda.org/a/30464340.html[доступ: 2.05.2024]

Saŭka Z′micer. 2021. Inšamoŭnyja najmen′ni ŭ belaruskim tèks′ce. Minsk: Tèxnalohija [Саўка Зьміцер. 2021. Іншамоўныя найменьні ў беларускім тэксьце. Мінск: Тэхналогія].

Scjacko Pavel. 2002. Kul′tura movy. Minsk: Tèxnalohija [Сцяцко Павел. 2002. Культура мовы. Мінск: Тэхналогія].

Stamilasja byc′ Vol′xaj, kali ja Ol′ha. Čamu i jak belarusy zmjanjajuc′ svae imëny za mjažoj. 2023. “Naša Niva”. 17.12 [Стамілася быць Вольхай, калі я Ольга. Чаму і як беларусы змяняюць свае імёны за мяжой. 2023. “Наша Ніва”. 17.12] [online] https://nashaniva.com/331944[доступ: 2.05.2024].

Svjažynski Ŭladzimir. 1985. Ab peradačy litoŭskix ulasnyx nazvaŭ u belaruskaj move. “Belaruskaja linhvistyka”. № : 59–61 [Свяжынскі Ўладзімір. 1985. Аб перадачы літоўскіх уласных назваў у беларускай мове. “Беларуская лінгвістыка”. № 27: 59–61].

Tsikhanouskaya Sviatlana. 2023. Supporting Belarusian content-makers, not their Russian counterparts.” What is it like to actually have a native language? Sviatlana Tsikhanouskaya’s speech for the Native Language Day in Belarus. Svetlana Tikhanovskaya – national leader of Belarus. February 21 [online] [доступ: 2.05.2024].

Vjačorka Vincuk. 2019. Vil′nja ci Vil′njus? Ci karèktna nazyvac′ horad tradycyjnym belaruskim imem. “Radyë Svaboda”. 21 listapada [Вячорка Вінцук. 2019. Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем. “Радыё Свабода”. 21 лістапада] [online] https://www.svaboda.org/a/vilnia/30 284660.html[доступ: 2.05.2024].

Vjačorka Vincuk, Šupa Sjarhej. 2020. Čamu Litva, a ne “Letuva”. “Radyë Svaboda”. 20 ljutaha [Вячорка Вінцук, Шупа Сяргей. 2020. Чаму Літва, а не “Летува”. “Радыё Свабода”. 20 лютага] [online] https://www.svaboda.org/a/30445 716.html[доступ: 2.05.2024].

Vjačorka Vincuk. 2022. Sloŭnik belaruskaj rèvaljucyi: “Dalučajsja!“ i “Žyve!“, “jabac′ki“ i “krasaŭcy“. “Radyë Svaboda”. 19 žniŭnja [Вячорка Вінцук. 2022. Слоўнік беларускай рэвалюцыі: “Далучайся!“ і “Жыве!“, “ябацькі“ і “красаўцы“. “Радыё Свабода”. 19 жніўня] [online] https://www.svaboda.org/a/slounik-revalucyi/ 31995983.html[доступ: 1.05.2024].

Vol′ski Ljavon. 2023. Vil′nja i Vil′njus. “Budz′ma”, 14.11 [Вольскі Лявон. 2023. Вільня і Вільнюс. “Будзьма”, 14.11] [online] https://budzma.org/news/vilnya-i-vilnyus.html[доступ: 2.05.2024].

Winford Donald. 1978. Phonological Hypercorrection in the Process of Decreolization – the Case of Trinidadian English. “Journal of Linguistics”. Vol. 14, № 2: 277–291.

Z pačatku hodu ŭ Litvu peraexali jaščè kalja 12 tysjač hramadzjan Belarusi. Kol′ki belarusaŭ žyve ŭ kraine. 2023. “Radyë Svaboda”. 23 veras′nja [З пачатку году ў Літву пераехалі яшчэ каля 12 тысяч грамадзян Беларусі. Колькі беларусаў жыве ў краіне. 2023. “Радыё Свабода”. 23 верасьня] [online] [доступ: 2.05.2024].

Podobne publikacje